Yazılıkaya Vadisi’nin güney ucunda, Yazılıkaya köyünün hemen batısında yer alır. Yüksek ve dik tüf kayalardan oluşan bir plato üzerine kurulmuştur. Vadinin kuzey ve doğu tarafındaki tepelerde bulunan Akpara Kale, Pişmiş Kale, Gökgöz Kale ve Kocabaş Kale adlı dört kale, doğudan ve kuzeyden vadiye ulaşan yolları kontrol ederek Frig yerleşimini korur. Midas Kenti platosu yaklaşık 650 m uzunluğunda ve 320 m genişliğindedir ve vadinin zemin seviyesinden yüksekliği yaklaşık 60–70 m’dir. Plato, doğal bir duvar gibi kayalarla çevrilidir. Frig döneminde, platoyu çevreleyen kayaların üstünde ve aralarındaki boşluklarda duvarlar bulunduğu tahmin edilmektedir, ancak günümüzde duvarların neredeyse hiçbir kalıntısı yoktur. Kentin ana girişi doğu yönündedir. Platoya çıkan rampalı yol anakaya üzerine oyulmuştur ve Kral Yolu olarak adlandırılır. Yol kenarındaki kaya duvarlarında bazı kabartmalar oyulmuştur. Plato üzerindeki en önemli yapılar, anıtsal kaya oyma basamaklı altarlar, tonozlarla örtülü iki kaya tüneli ve güneybatı yönündeki alt terasta kayaya oyulmuş sarnıçlardır. Yerleşimi çevreleyen dik volkanik kayalarda, anıtsal ölçekte fasadlar, basamaklı altarlar ve nişlerden oluşan birçok oda mezarı ve kült yapısı bulunur. Yerleşim, bölgedeki benzerlerinin en büyükleri olan dinî anıtlarla donatılarak Frigya’da ayrıcalıklı bir konuma yükseltilmiştir. Bu, Midas Kenti’nin bölgenin neredeyse dinî bir metropolü olduğunu ve kutsal bir yer olduğunu göstermektedir. Frigler için başkent Gordion devletin en güçlü siyasi merkeziyken, Midas Kenti muhtemelen en önemli kült merkeziydi. Krallığın siyasi çöküşünden sonra Midas Kenti terk edilmemiş ve Frig kaya yapıları Helenistik ve Roma dönemlerinde bazı eklemeler ve değişikliklerle kullanılmaya devam etmiştir.
Fasadlar
Midas Anıtı (Yazılıkaya)
Frig kaya fasadlarının en görkemlisidir. Anıt, Midas Kenti platosunun kuzeydoğu yamacında öne çıkan kaya kütlesi üzerinde yer alır. İlk olarak W. M. Leake tarafından incelenmiş ve kabataslak bir çizimi yapılmıştır. 1834 yılında Texier daha ayrıntılı ve gerçekçi bir gravür çizmiştir.
Adını, anıtın sol üst kısmındaki Eski Frig yazıtında geçen ‘Midai’ sözcüğünden alır. Yerel halk anıtı Yazılıkaya olarak adlandırır. Doğuya bakan anıt 17 m yüksekliğinde ve 16,5 m genişliğindedir. Yerden yüksekliği 1,20-1,80 m’dir. Üstteki akrote iki dairesel parçadan oluşur. Alınlık ve fasad duvarı geometrik motiflerden oluşan zengin süslemelere sahiptir. Anıtın merkezinde kapıyı simgeleyen büyük bir niş bulunur. Burası, dinî törenler sırasında tanrıça Matar’ın heykelinin yerleştirildiği en kutsal kısımdır.
Anıt üzerinde Eski Frig yazıtları (M-01) bulunur. İlk yazıt (M-01a) sol üst kısma kazınmıştır. Burada Kral Midas’ın adı okunur. İkinci yazıt (M-01b) anıtın çerçevesinin sağ tarafındadır. Bu iki yazıt dışında, nişi çevreleyen ikinci çerçevenin yakınında ve nişin sağındaki süslemenin alt kısmında zar zor görülebilen grafiti benzeri bazı yazıtlar (M-01c, M-01d ve M-01e) bulunur. Grafitiler muhtemelen anıttan sonraki döneme aittir; aralarında ana tanrıça ‘Matar’ okunabilir. Başka bir yazıt (M-01f) ise fasadın sol tarafındaki kaya duvarına inşa edilmiş ayrı bir niş üzerinde yer alır.
Anıtın önünde yapılan kazılarda, kuzeye doğru eğimli bir avlu, güneyde anakayaya oyulmuş sütunlu bir galerinin (stoa) düz tabanı ve 4 sütun kaidesi gün yüzüne çıkarılmıştır. Doğu-batı yönünde uzanan galeri, yukarıda bahsedilen yazıtı içeren büyük nişle sınırlandırılmıştır. Bu yapı kalıntılarının detayları hakkında farklı görüşler öne sürülmüş olsa da, tüm araştırmacılar burada büyük bir açık hava kült kompleksi olduğu konusunda hemfikirdir.
Akroterin orta kısmı tahrip olmuştur. Kayadaki bir çatlağın neden olduğu hasarı önlemek amacıyla 2015 yılında onarım çalışması yapılmıştır. Niş bölümünün duvarları ve tabanı da define avcılarının tahribatı nedeniyle büyük zarar görmüştür.
Anıtın MÖ 6. yüzyılın ikinci çeyreğine tarihlendiği tahmin edilmektedir.
Bitmemiş Anıt
Midas Kenti platosunun batı yamaçlarında, Midas Anıtı’nın yaklaşık 200 m güneybatısında yer alır. Araştırmacılara göre, mimari elemanların orantısızlığı nedeniyle fasad yarım bırakılmıştır. Bu nedenle Bitmemiş Anıt olarak adlandırılır. Yerel halk buna Küçük Yazılıkaya der. 7 m yüksekliğinde ve 10 m genişliğindedir. Üst kirişler eşkenar dörtgen sıralarıyla süslenmiştir. Tepe direğinin her iki yanında, yüksek kabartma halinde sade çerçevelerle çevrelenmiş dikdörtgen biçimler bulunur. Alt kiriş, yoğun aşınmış olmasına rağmen lotus tomurcukları ve palmetlerden oluşan bir frize sahiptir. Akroter ve silmeler nispeten daha iyi durumdadır. Yaklaşık MÖ 550 yılında inşa edildiği tahmin edilmektedir.
Sümbül Anıtı
Doğu tarafındaki platoya çıkan antik yolun 50 m güneyinde yer alır. Haspels, doğalcı çiçeksi akroteri nedeniyle buna Sümbül Anıtı adını vermiştir. Bilinen tüm fasadlar arasında böyle bir akrotere sahip olan tek anıttır. 1938’de yapılan kazılarda, fasadın önünde yüksek bir platform, sağda iki kademeli bir seki ve aşağıdaki düzleştirilmiş kaya zemin üzerinde bazı çukurlar gün yüzüne çıkarılmıştır. Anıtın önü yeniden toprak ve molozla dolduğu için günümüzde yalnızca fasad ve platform görülebilmektedir. Anıt yoğun hava koşullarına maruz kalmış ve aşınmıştır. Alınlığın ve yan çerçevelerin çoğu kırıktır. Eski fotoğraflarda açıkça görülebilen akroter ve sağ çerçevedeki süslemeler günümüzde neredeyse görünmez durumdadır. Dikdörtgen niş, yan duvarlar arasında fasadın tamamını kaplar. Diğer örneklerden farklı olarak, fasadın içi oyulmuş kareler ve haçlarla dama tahtası gibi dekore edilmiştir. Nişin tavanındaki ve tabanındaki oyukların bir tanrıça heykelini bağlamak için kullanıldığı düşünülmektedir. Anıtın MÖ 6. yüzyılın ikinci çeyreğinde inşa edildiği tahmin edilmektedir.
Fasad 1
Midas Kenti platosunun doğu yamacında, Sümbül Anıtı’nın 100 m kadar güneyinde yer alır. Yaklaşık 2 m yüksekliğinde küçük bir fasaddır. Özellikle sağ tarafı ve fasad duvarının alt kısmı çok aşınmıştır. Aynı kayanın sağ alt tarafına Roma dönemine ait kemerli bir mezar oyulmuştur.
Fasad 2
Bitmemiş Anıt’ın 2 m altında yer alır ve kayanın güney yüzüne inşa edilmiştir. Sol üst kısmı artık mevcut değildir. Kanat şeklindeki akroterin yalnızca sağ yarısı görülebilir. Ana kirişler ve alt kiriş eşkenar dörtgen sıralarıyla süslenmiştir. Fasad duvarı süslemesiz bırakılmış gibi görünmektedir. Niş, fasadın olağan alt kısmına değil, çatıya yakın bir noktaya inşa edilmiştir. Tarihi hakkında D. Berndt, anıtın Bitmemiş Anıt’tan daha önce inşa edildiğini öne sürmektedir. Sol kanat ve alınlığın üçte biri, büyük olasılıkla Bitmemiş Anıt üzerinde çalışmak için malzemeler yukarı çekilirken veya kırılan parçalar aşağı indirilirken yontulmuş veya düzleştirilmiştir.
Kırık Anıt
Midas Kenti platosunun güneydoğu yamaçlarında, Sümbül Anıtı’nın yaklaşık 160 m güneyinde yer alır. Anıtın neredeyse tamamı kayıptır. Yalnızca ana kirişler, tepe direği ve akroterine ait bazı izler görülebilir. Bazı araştırmacılar anıtın tamamlanmadığını ileri sürmektedir. Alınlık alanının üzerinde sağdan sola yazılmış iki sözcüklük bir Eski Frig yazıtı (M-05) bulunur. MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmiştir.
Altarlar / İdoller
A1 (Berndt-Ersöz No: 80; Tamsü Cat. No: 1, A1; Tüfekçi-Sivas No: 1, D. Berndt No: 32)
Bitmemiş Anıt’ın 100 m güneyinde, platonun kuzeybatı ucunda yer alır. Nispeten küçük bir kaya çıkıntısının bir tarafına çift idol kazınmıştır ve önünde iki basamak bulunur. MÖ 6. yüzyıldan önceki bir döneme tarihlenebilir.
A2 (Berndt-Ersöz No: 81-82-83; Tamsü Cat. No: 2, A2; Tüfekçi-Sivas No: 2; D. Berndt No: 33-34 )
Anıt, platonun kuzeybatı ucunda, Bitmemiş Anıt’ın yaklaşık 100 m güneyinde, yamacın kenarında yer alır. Dikdörtgen bir niş ve tek bir basamağa sahiptir. Nişin içinde, yaklaşık 14 cm yüksekliğinde yuvarlak başlı ve kare gövdeli tek bir idol kabartması bulunur. Nişin her iki yanında, her biri yaklaşık 15×7 cm ölçülerinde iki kabartma daha bulunur. Ayrıca aynı kayanın solunda ve sağında iki kaya idolü daha vardır (Berndt-Ersöz bu anıtı 3 ayrı idol olarak tanımlar.)
A3 (Berndt-Ersöz No: 84; Tamsü Cat. No: 3, A3; Tüfekçi-Sivas No: 3; D. Berndt No: 35)
A2 anıtının 20 m kuzeydoğusunda, platonun kuzeybatı ucunda yer alır. Beş basamaklı bir idol bulunur. Diğer anıtlardan farklı olarak, idole ulaşan basamaklar önde değil sağ taraftadır. Platformun sol tarafında üç adet yarım küre kabartma bulunur. Bunlar bir üçgenin köşelerini oluşturacak şekilde konumlandırılmıştır. Bazı araştırmacılar bu sembolizmin ana tanrıça kültüyle ilgili olabileceğini öne sürmektedir. Anıtın alt tarafında, 2 m genişliğinde düzleştirilmiş bir platformun arkasında küçük bir dikdörtgen niş bulunur. Nişin konumu, idole göre hafif açılıdır.
A4 (Berndt-Ersöz No: 85; Tamsü Cat. No: 5, A5; Tüfekçi-Sivas No: 13; D. Berndt No: 8)
Bitmemiş Anıt’ın 5,5 m güneyinde yer alır. Sol kısmı neredeyse tamamen kaybolmuş, yoğun aşınmış dört basamağı vardır. En üst basamağın arkasında, bir nesne için yuva görevi görmüş olabilecek dikdörtgen bir delik bulunur. Yuvayı çevreleyen kaya küçük bir platform halinde düzleştirilmiştir. MÖ 550’den önceki bir döneme tarihlenir.
A5 (Berndt-Ersöz No: 86-87; Tamsü Cat. No: 4, A4; Tüfekçi-Sivas No: 4; D. Berndt No: 36)
Bitmemiş Anıt’ın yukarısındaki kayaların üzerinde bulunur. Çift idole ve platform olarak da adlandırılabilecek tek bir basamağa sahiptir. İdollerin yuvarlak başları ve dikdörtgen gövdeleri vardır. Öndeki düzleştirilmiş yamaç alanında, A3, A11 ve A25 altarlarında da görülen üçlü yarım küre kabartma özelliği bulunur. Basamak/platformun sağ ön tarafında dört idolden oluşan bir grup bulunur. Yan yana sıralanmışlardır. İdollerden üçü yuvarlak başlı ve dikdörtgen gövdeli olup en soldaki figür, belki de tamamlanmamış, stilize bir idol biçimindedir.
A7 (Berndt-Ersöz No: 88; D. Berndt No: 38a)
Bu, yarım daire biçiminde bir disk şeklinde 13 cm yüksekliğinde stilize bir idoldür. Platonun batı kenarını sınırlayan kayalar arasında, çıkıntılı bir kayanın üzerindedir. Berndt-Ersöz’e göre basamaklı bir anıttı, ancak yoğun aşınmış dört ‘basamak’ daha çok kaya üstüne kazınmış çizgiler gibi görünmektedir.
A8 (Berndt-Ersöz No: 89; D. Berndt No: 43a)
Platonun doğu tarafında, kaya merdivenlerinin batısında yer alır. Dört anıtlık grubun (A8, A9, A10 ve A11) en solundadır. Tek bir basamağa sahiptir. Bu anıtın yaklaşık 2 m solunda, libasyon amacıyla kullanılmış olabilecek üç çukur delik bulunur.
A9 (Berndt-Ersöz No: 90; D. Berndt No: 43b)
Altar 8’in sağ tarafında, birkaç metre uzakta yer alır. Yamaç kenarındaki kayalara oyulmuştur. Hemen önündeki platform doğal görünmektedir. Üst kısımda, yan yana kesilmiş beş çıkıntılı yarım daire biçiminde disk, aralarında düzensiz mesafelerle sıralanmıştır.
A10 (Berndt-Ersöz No: 91; Tamsü Cat. No: 6, A8; Tüfekçi-Sivas No: 5; D. Berndt No: 43c)
Altar 9’un sağ tarafında, yamacın hemen alt kenarında yer alır. İki basamağı vardır.
A11 (Berndt-Ersöz No: 92; Tamsü Kat. No: 7, A9; Tüfekçi-Sivas No: 6; D. Berndt No: 43d)
Bu tek basamaklı anıt, Altar 10’un sağ tarafında, yamacın hemen alt kenarında yer alır. Anıtın sağ alt tarafında üçlü yarım küre kabartma özelliği bulunur (bkz. Altarlar 3, 5 ve 25). Bu işaretlerin kuzeyinde, dik kaya yamacından hemen önce kayada bazı kesikler bulunur. Bunlar başka bir altara ait izler olabilir.
A12 (Berndt-Ersöz No: 93; D. Berndt No: 45)
A14 ve A15 anıtlarının kuzeyinde çıkıntı yapan engebeli kayalardan birinin tepesinde yer alır. Anıtın tek basamağının üzerinde, yarım oval, geniş başlı ve düz dikdörtgen gövdeli, bağımsız duran bir idol bulunur.
A13 (Berndt-Ersöz No: 94; D. Berndt No: 46b)
A14 anıtının sol tarafındaki bir kaya üzerine oyulmuş tek bir idoldür. İdolün dikdörtgen bir gövdesi ve boyunsuz, kabaca dairesel bir başı vardır.
A14 & A15 (Berndt-Ersöz No: 95-96; Tamsü Kat. No: 8-9, A10-A11; Tüfekçi-Sivas No: 7; D. Berndt No: 46)
Altar 14, platonun kuzeydoğusunda, Midas Anıtı’nın yaklaşık 50 m güneybatısında yer alır. Çift idollerin önünde bir platform oluşturan tek bir basamağa sahiptir. İdol gövdelerini ayıran görünür bir çizgi yoktur. Muhtemelen tek bir gövdeyi paylaşmaktadırlar. İki satırlık bir Eski Frig yazıtı (M‑06) bulunur.
Altar 15, Altar 14’ün sağ tarafında yer alır. 46 cm yüksekliğindeki yarım daire biçimli stilize idol, her iki yanında daha küçük çeyrek dairelerle desteklenmiştir. İdolün önünde, 0,5 m genişliğinde platform oluşturan tek bir basamak bulunur.
A16 (Berndt-Ersöz No: 97; D. Berndt No: 2c)
Kırkgöz Kayaları’nın kuzeyinde, oldukça büyük bir çıkıntının tepesinde bulunan küçük bir idoldür. Kayanın üst kısmı silindirik şekilde kesilmiştir. Yarım daire biçimli stilize idol, bu kısmın doğu yüzünde zar zor görülebilir. İdolün hemen altında, muhtemelen Roma dönemine ait Yunanca bir yazıt bulunan daha geç döneme ait bir panel bulunur. Panelin yanında, günümüzde köylüler tarafından kullanılan bir Roma oda mezarının girişi yer alır.
A17 – A18 – A19 (Berndt-Ersöz No: 98-99; Tamsü Kat. No: 10-11-12, A12-A13-A14; Tüfekçi-Sivas No: 18-19; D. Berndt No: 2f-2g-2h)
Altarlar 17, 18 ve 19, Midas Anıtı’nın yaklaşık 200 m kuzeyinde aynı kaya üzerinde yer alır. En soldaki Altar 17’nin 8 basamağı vardır. En üstteki iki basamak iyi korunmuş olup diğerlerinin yalnızca izleri kalmıştır. Yuvarlak tepeli stilize idolün yüksekliği yaklaşık 80 cm’dir. Berndt-Ersöz, iki idolün baş izlerinin hâlâ görülebildiğini belirtir.
Altar 18, A17’nin 2,5 m altında yer alır ve tek basamaklı stilize bir idole sahiptir. İdolün üst kısmı tahrip olmuştur. Günümüze ulaşan kısım yaklaşık 20 cm yüksekliğindedir. Ön basamak geniş bir platform olarak düzenlenmiştir.
Altar 19, aynı kaya bloğu üzerinde A17 ve A18 anıtlarının yaklaşık 9 m sağında yer alır. Altarın üst kısmı kırıktır, ancak Haspels tarafından 1960 öncesinde çekilen fotoğrafta görüldüğü gibi, bir zamanlar çift idol figürü bulunuyordu. Altarın üç basamağı da bir ölçüde aşınmıştır. En üst basamakta her iki yanında kolluk benzeri çıkıntılar bulunur.
A20 – Veysel Idol (Berndt-Ersöz No: 62; Tamsü Kat. No: 13, A15; Tüfekçi-Sivas No: 8; D. Berndt No: 51)
Midas Anıtı’nın 70 m güneydoğusunda, platonun kuzeydoğusunu sınırlayan kaya çıkıntılarının üzerinde yer alır. Tek bir idolden ve önündeki bir platformdan oluşur. İdol yaklaşık 50 cm yüksekliğinde olup yuvarlak başlı ve dikdörtgen gövdeli olarak işlenmiştir. İdolün sol alt kısmında, platformdan daha derine inen kare biçimli bir çukur bulunur. Anıt ilk kez T. Tüfekçi-Sivas tarafından yayımlanıp kataloglanmış olsa da, D. Berndt tarafından, onu ilk bulan Midas Kenti’nin uzun yıllar bekçisi ve rehberi Veysel Gündoğdu’ya atfen ‘Veysel-İdol’ olarak adlandırılmıştır. D. Berndt’e göre, sadeliği ve yalınlığıyla Midas Kenti’ndeki en etkileyici idoldür. MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlenebilir.
A21 (Berndt-Ersöz No: 63; D. Berndt No: 89 )
Platonun kuzeydoğu yamacında, Piramit Mezar ile aynı kaya üzerinde bulunan tek bir idoldür. 76 cm yüksekliğinde olup zemin seviyesinden birkaç metre yüksekteki kayaya oyulmuştur. Önünde yaklaşık 1,25 m aşağıda bir platform bulunur.
A22 – Ramsay Altar (Berndt-Ersöz No: 64; Tamsü Kat. No: 14, A16; Tüfekçi-Sivas No: 9; D. Berndt No: 53)
Platonun doğu ucunda, doğudan platoya çıkan dik yolun hemen üzerinde yer alır. Stilize bir idole ve üç basamağa sahiptir. Eğrinin üst kısmındaki kaya düzleştirilerek platforma dönüştürülmüştür. Bu anıtın yaklaşık 2,2 m solunda, aynı kaya üzerinde tek bir idol bulunur (A23). Erken Frig Dönemi’ne tarihlenir.
A23 – Ramsay Idol (Berndt-Ersöz No: 65; D. Berndt No: 54)
Altar 22’nin birkaç metre solunda bulunan tek bir idoldür. Sol omuz kısmı kırıktır. Sol tarafta dış hat 90 derecelik bir açıyla devam eder (belki bir kolu işaret eder), sağ tarafta ise dış hat çapraz olarak aşağı doğru iner (belki hafifçe kaldırılmış bir kolu işaret eder). Önünde düz bir platformla oturan bir insan figürü gibi görünür. Bu nedenle Ramsay ve Haspels bu kabartmayı ‘oturan kadın figürü’ olarak tanımlamıştır. Tüfekçi-Sivas ise bunu tek idollü bir altar olarak değerlendirmiştir. Erken-Orta Frig Dönemi’ne tarihlenebileceği öne sürülmüştür.
A24 (Berndt-Ersöz No: 66; D. Berndt No: 86)
Platonun doğu tarafındaki yamaç altındaki kayalardan birinde bulunan tek bir idoldür. İdol, hafif eğimli omuzlara sahip dikdörtgen bir gövdeye sahiptir. İdolün hemen altında, idolle yaklaşık aynı genişlikte kayaya oyulmuş bir raf veya basamak bulunur. Basamağın altında, idolle aynı genişlikte kabaca kesilmiş küçük bir platform bulunur.
A24a – Garance Idol (D. Berndt No: 86a)
A21 idollerine benzer şekilde bir kaya çıkıntısına oyulmuş tek bir idoldür. İdolün boyutu ve şekli de benzerdir. Önünde bir platform bulunur. 2004 yılında Garance Fiedler ve Dietrich Berndt tarafından bir erik ağacının arkasında keşfedilmiştir; bu durum onu fark edilmesi çok zor hâle getirmiştir.
A25 (Berndt-Ersöz No: 67; Tamsü Kat. No: 15, A17; Tüfekçi-Sivas No: 14; D. Berndt No: 57)
Platonun doğu girişinin kuzeydoğusunda yer alır. 4 basamağı vardır ancak idoller mevcut değildir. En üst basamağın arkasında, bir koltuk gibi kayaya oyulmuş bir çöküntü bulunur. Basamakların solunda, kaya bloğu basamakların en alt seviyesine kadar kesilmiş ve yüksek bir platform oluşturulmuştur. Basamakların önündeki kaya yüzeyi de düzleştirilmiştir. A3, A5 ve A11 anıtlarında görülen üçgen düzenlemedeki yarım küre kabartma üçlüsü burada da mevcuttur (biri kısmen hasarlıdır). Erken-Orta Frig Dönemi’ne tarihlenebileceği öne sürülmüştür.
A26 (Berndt-Ersöz No: 68; Tamsü Kat. No: 17, A19; Tüfekçi-Sivas No: 15; D. Berndt No: 63)
Doğu yönünden platoya çıkan rampalı yolun üst kısmında, 1 numaralı kaya kabartmasının hemen yanında yer alır. 3 basamağı vardır ancak idoller mevcut değildir. Altar üç yönden çevreleyen ilk basamak, anıtın kaidesidir. Üçüncü basamağın ortasında dikdörtgen bir çöküntü oyulmuştur. Solunda, eşkenar üçgen şeklinde düzenlenmiş üç dairesel çukur izi bulunur.
A27 (Berndt-Ersöz No: 69; Tamsü Kat. No: 18, A20; Tüfekçi-Sivas No: 16; D. Berndt No: 72)
Platonun doğu eteğindeki kazı alanında, zirveye çıkan rampalı yolun güneyinde, Sümbül Anıtı’nın yaklaşık 15 m kuzeyinde yer alır. 5 basamağı vardır. En üst basamak geniş bir platform olarak düzenlenmiştir. Bu platformun ortasında, kavisli üst kısmı olan küçük bir niş bulunur. Nişin çevresindeki dikey kaya yüzeyi düzleştirilerek geniş bir panel elde edilmiştir. Bu yüzeyin üzerine tek satırlık bir Eski Frig yazıtı (M‑03) kazınmıştır.
A28 (Taht Anıtı) (Berndt-Ersöz No: 70; Tamsü Kat. No: 16, A18; Tüfekçi-Sivas No: 10; D. Berndt No: 58)
Midas Kenti platosunun en yüksek noktasında, doğu rampasının 30 m batısında yer alır. En büyük Frig altarıdır ve diğerlerine göre çok daha iyi korunmuştur. Taht şeklinde bir görünümü olduğu için Taht Anıtı, Midas Tahtı, veya Kybele Tahtı gibi isimlerle de anılır. Monolit kaya kütlesi oyularak üç boyutlu bir altara dönüştürülmüştür. İkiz idoller ve üç basamak bulunur. Yuvarlak başlı idoller aynı gövdeyi paylaşır. Konturu çevreleyen ve başların her iki yanında dışa doğru kıvrılan çift çizgili kabartma bant, saç buklelerini temsil eder. İdollerin sol tarafındaki düz uzantı üzerinde bir Eski Frig yazıtı (M‑04) bulunur. Yaklaşık MÖ 600’e tarihlenebilir.
A29 (Berndt-Ersöz No: 71-72; Tüfekçi-Sivas No: 17; D. Berndt No: 78a-b)
Platonun doğu yamacındaki kaya duvarında, Fasad 1 anıtının 15 m kuzeydoğusunda bulunan bir idol grubudur. 25 cm uzunluğundaki idoller, solda tek bir idol ve sağda ikiz idoller olarak düzenlenmiştir. İkiz idollerin hemen üzerinde, kavisli üst kısmı olan, yaklaşık 35 cm yüksekliğinde küçük bir niş bulunur. Muhtemelen MÖ 6. yüzyıla tarihlenir.
A30 (Berndt-Ersöz No: 73, D. Berndt No: 62a)
Platonun güneyindeki dik yamaçtaki kayalar arasında, A31 anıtının yaklaşık 15 m güneydoğusunda yer alır. 15 cm yüksekliğinde oldukça küçük stilize bir idole ve tek bir basamağa sahiptir. Berndt-Ersöz, anıtın bulunduğu doğal görünümlü dik kayanın çevresinde savunma duvarı bulunmuş olabileceğini belirtir.
A31 – Tilki İdolü (Berndt-Ersöz No: 74; Tamsü Kat. No: 19, A21; D. Berndt No: 62)
Platonun güneyindeki dik yamaçta, A30 anıtının 15 m kuzeybatısında yer alır. Stilize bir idole ve tek bir basamağa sahiptir. İdolün önündeki platform, her iki tarafa doğru bir basamakla iner. Dietrich Berndt, bekçi Veysel Gündoğdu’nun 1997 kışında bu altarı Kale’nin altında karda bir tilki kovalarken keşfetmesi nedeniyle buna ‘Tilki İdolü’ adını vermiştir. Bu altarın yaklaşık 2 m batısında, kemerli üst kısmı olan küçük bir niş bulunur. Anıt iyi korunmuş durumdadır.
A32 (Berndt-Ersöz No: 76; Tamsü Kat. No: 25, A27; Tüfekçi-Sivas No: 12; D. Berndt No: 28)
Platonun güneybatı tarafında yer alır. Dört basamağı ve tepesinde bir platformu vardır. Dikdörtgen platform ve basamakların sol tarafı tahrip olmuştur. Anıtın güney köşesinde, zemin seviyesinde tek bir yarım küre kabartma bulunur.
A33 (Berndt-Ersöz No: 77; Tamsü Kat. No:24, A26; Tüfekçi-Sivas No: 11; D. Berndt No: 31)
Altar 32’nin yaklaşık 10 m doğu-güneydoğusunda, platonun güneybatı tarafında yer alır. Üç basamağı vardır. İlk basamak kaideyi oluşturur. İkinci ve üçüncü basamakların ortasında iki kaide daha bulunur. Altarın üst kısmı düzleştirilerek platform oluşturulmuştur. Bu platform üzerinde üç dikdörtgen adak çukuru(?) bulunur. Tüfekçi-Sivas, üçüncü basamaktaki kaidenin tahrip olmuş bir idole ait kalıntı olabileceğini belirtir. Berndt-Ersöz’e göre, ilk basamağın sol köşesindeki bir başka dikdörtgen çukur, daha sonraki (Helenistik ve Roma) dönemlerde inşa edilmiş olabilir. Yaklaşık MÖ 800 veya sonrasına tarihlenebileceğini, bunun da Midas Kenti’ndeki en eski anıtlardan biri olduğunu öne sürer.
A34 (Tamsü Kat. No: 26, A28; D. Berndt No: 29b)
Platonun güneybatı tarafında, A32’nin kuzeybatısında yer alır. Stilize bir idole ve sekiz basamağa sahiptir.
A35 (Berndt-Ersöz No: 75; Tamsü Kat. No: 20, A22; D. Berndt No: 24)
Platonun güneybatı ucunda yer alır. Tek bir idole ve tek bir basamağa sahiptir. Basamak dar bir platform biçimindedir. İdolün yalnızca gövdesinin üst yarısı işlenmiştir. 7-8 m kuzeybatısında iki küçük altar daha bulunur (A36 ve 37).
A36 & A37 (Tamsü Kat. No: 21-22, A23-24; D. Berndt No: 24a)
Platonun güneybatı ucunda, Altar 35’in kuzeybatısında yan yana bulunan iki küçük altardır. Her biri yuvarlak tepeli stilize bir idole ve tek bir basamağa sahiptir.
A38 (Tamsü Kat. No: 23, A25; D. Berndt No: 14d)
Platonun güneybatı yamacındaki sarnıçların yaklaşık 85 m kuzeyinde yer alır. Stilize bir idole ve iki basamağa sahiptir. Altarın bulunduğu kaya kütlesi üzerinde iki adak çukuru bulunur.
Nişler
Niş 1 (D.Berndt No: 10; Tüfekçi-Sivas No: 1)
Platonun batı yamacında, Bitmemiş Anıt’ın yaklaşık 80 m güneyinde yer alır. 1,45 x 1,55 x 0,20 m ölçülerinde büyük bir niştir. Üst kısmı kemer şeklindedir. Arka duvardaki delik, büyük olasılıkla bir tanrı/tanrıça heykeli veya idollerini yerleştirmek için kullanılmıştır. Üst kısmında yatay bir çizgi halinde düzenlenmiş dört küçük kare delik bulunur. Ayrıca kemere yakın bir yerde, bunların üzerinde oyulmuş iki büyük delik daha vardır. Bu nişin Frig dönemine ait olup olmadığı konusunda akademik görüş birliği yoktur.
Niş 2 (D.Berndt No: 37)
Hayvankaya’nın yaklaşık 30 metre batısındaki yamaçtaki kayalara oyulmuştur. Oldukça küçük, yarım daire biçimli bir niştir.
Niş 3 (D. Berndt Fig: 111; Berndt-Ersöz No: 36; Tüfekçi-Sivas No: 2)
Midas Anıtı’nın yaklaşık 200 m kuzeydoğusunda, Kırkgöz Kayası yakınında ve Altar 17’nin doğusunda yer alır. Nişin üst kısmı aşınmış ve kaybolmuştur. Yalnızca kaidesi ve kısmen yan duvarları kalmıştır.
Niş 4 (D. Berndt No: 74)
Sümbül Anıtı’nın sol tarafında, zemin seviyesinden yaklaşık 2 m yükseklikte yer alır. 30 cm çapında ve 32 cm derinliğinde dairesel bir niştir; çalılar arasında fark edilmesi zordur. Üst kısmı, yarım daire biçiminde basit bir çerçeve oyularak kazınmıştır.
Kaya Mezarları
Batı Mezarı
Platonun batı yamacında yer alır. Ana kaya içine kuyu biçiminde oyulmuş bir dromos girişi bulunur. 1970 yılında bir heyelan sonrası keşfedilmiştir. Dromosun tabanına beş kaya basamağıyla ulaşılır. Mezar odasının kare biçimli bir kapısı vardır. Bu mezar odası, Frig kaya oyma mezarlarının megaron planlı Frig evlerinin taklidi olduğu gerçeğini yansıtan en iyi örneklerden biridir. Oda dikdörtgen planlı ve beşik çatılıdır. Giriş ve arka duvarlardaki üçgen alınlıklar, mahya direkleri ve kirişler gibi tüm ahşap çatı elemanları, mezarın kaya tavanında kabartma olarak oyulmuştur. Arka duvar ve kuzey yan duvarın önünde ana kayadan oyulmuş iki kline bulunur. Titiz işçiliği, mimari detayları ve klineleri ile Grup II mezarlarının (bkz. Genel Bilgiler) en güzel örneklerinden biridir. Ne yazık ki mezar odasındaki klineler 2019 yılında define avcıları tarafından tahrip edilmiştir.
Triklinyum Mezarı
Midas Anıtı’nın yaklaşık 100 m güneydoğusunda, platoya doğru yükselen yamacın sağında yer alır. Üç klineye sahip olduğu için bu adla anılır. Giriş geç dönemlerde genişletilmiştir. Mezar odasına geçmeden önce kapı girişinde küçük bir sahanlık bulunur. Özenle oyulmuş ve işlenmiş oda, beşik çatılıdır. Çatı kirişleri kabartma olarak oyulmuştur. Sağda, daha sonraki dönemlerde eklenmiş, iki klineli başka bir oda bulunur. Bu ikinci odanın işçiliği daha az detaylıdır. Haspels tarafından Grup II mezar olarak sınıflandırılmıştır (bkz. Genel Bilgiler).
Piramit Mezar
Triklinyum Mezarı’nın yaklaşık 70 m güneyinde yer alır. Girişe bakan sol tarafta oldukça bozulmuş bir aslan kabartması bulunur. Mezar odası beşik çatılıdır. İşçilik, Triklinyum Mezarı’ndaki kadar özenli değildir. Orijinal mezar iki kline ile inşa edilmiştir. Daha sonraki dönemlerde, odanın sağ tarafı, çok daha az detaylı işçilikle üçüncü bir kline için genişletilmiştir. Piramit Mezar, adını kayanın tepesinin tıraşlanmasıyla oluşan piramit benzeri görünümünden alır. Tıraşlanmış tepede, atlı avcılar ve hayvanlarla bir av sahnesini betimleyen bazı yüksek kabartma figürler bulunur. Araştırmacıların çoğu, bu tıraşlanmış tepe ve üzerindeki kabartmaların muhtemelen çok daha sonra, Roma döneminde yapıldığına inanmaktadır. Haspels bunu Grup II mezar olarak sınıflandırır (bkz. Genel Bilgiler).
Kabartmalar
Doğu tarafından platoya çıkan rampanın sağ tarafında, düzleştirilmiş yüzeyler üzerine kazınmış kabartmalar bulunur. Yoğun aşınma nedeniyle detayları belirgin değildir.
Kabartma 1
Altar 26’nın sağındaki ilk figür, diz boyu bir giysi içinde asa tutan sakallı bir adamdır. Bunun önünde duran ikinci figür, yarım daire biçimli bir nesne ve muhtemelen üzerine tünemiş bir kuştur. Kabartmalar bir çerçeve ile çevrelenmiştir.
Kabartma 2
İlk kabartmanın 25 basamak altında yer alır. Sanki dua eder veya saygı sunar gibi sağ (veya her iki) eli kaldırılmış bir erkek figürü bulunur, ve bu nedenle “Dua Eden” olarak adlandırılır. İlk kabartmadan daha büyüktür ve çerçevesi yoktur. Ayaklarına kadar uzanan uzun bir cübbe giyer.
Kabartma 3
Dua Eden kabartmasının 20 basamak altında yer alır. Önden gösterilen tek bir erkek figürü bulunur. Adamın göbeği belirgin şekilde öne çıkmıştır. E. Akurgal, figürün başını aslan başına benzettiği için buna ‘Aslan Adam’ adını vermiştir. Aynı figür için daha önceki araştırmacılar, adamın omzunda bir şey taşıdığını öne sürmüşlerdir.
Kabartma 4 ve 5
Aslan Adam’ın yedi basamak altında yer alırlar. Başsız üç gövde bulunur. Bu kabartma, yalnızca iki bacağın görülebildiği, hemen 1 m sağda bulunan başka bir kabartmayla ilişkili olabilir. Bu iki bacağın bir hayvana mı yoksa oturan bir kişiye mi ait olduğu belirsizdir.
Kabartma 6
Kabartma 5’in 5 basamak altında yer alır. Yaklaşık 3 m yüksekliğinde, çok büyük boyutta oyulmuş üç insan figürü bulunur (Haspels’e göre iki). Figürler geniş omuzlu pelerin benzeri giysilere sahiptir. Yalnızca ortadaki figürün başı görülebilmekte ve eli, Kabartma 2’ye benzer şekilde dua eder gibi kaldırılmıştır.
Kaynaklar:
Akurgal, E. 1958. “Forschungen in Phrygien,” Anatolia 3, 145–155.
Berndt, D. 2002. Midasstadt in Phrygien: eine sagenumwobene Stätte im anatolischen Hochland, Mainz am Rhein.
Berndt, D. 2008. “Midasstadt: Kleine und kleinste phrygische Felsmonumente: Überlegungen zu einer frühen Besiedlung,” Neue Funde und Forschungen in Phrygien, ed. E. Schwertheim ve E. Winter, 1–32, Bonn.
Berndt, D. 2019. “Midas City in Phrygia: Small Horizontal Reliefs Between Idols and Step Monuments,” Phrygia in Antiquity: From the Bronze Age to the Byzantine Period, ed. G. R. Tsetskhladze, Colloquia Antiqua 24, 501–524.
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock–Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Coockson, B. C. 2021. Midas City Guide Book, Ankara.
Gabriel, A. 1965. Phrygie Exploration Archéologique, Paris.
Haspels, C. H. E. 1971. The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments, Princeton.
Haspels, C. H. E. 2009. I am the Last of the Travellers, Midas City Excavation and Surveys in the Highlands of Phrygia, ed. D. Berndt with contributions by H. Çambel, İstanbul.
Sivas, H. 2012. “Phrygian Rock Cut Tombs,” Phrygians, In the Land of Midas, In the Shadow of Monuments, ed. T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, İstanbul.
Steuart, J. R. 1842. Description of Some Ancient Monuments with Inscriptions still existing in Lydia and Phrygia, London.
Tamsü, R. 2004. Phryg Kaya Altarları, (Eskişehir- Afyon-Kütahya İlleri Yüzey Araştırması Işığında), Unpublished MA thesis, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Texier, C. 1839. Description de l’Asie Mineure, Premier Volume, Paris.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Görseller:
C. Texier, 1839
J. Steuart, 1842
Guillaume Berggren, 1889
E. Akurgal, 1958
A. Gabriel, 1965
C. H. E. Haspels, 1971
T. Tüfekçi-Sivas, 1999
D. Berndt, 2002, 2008, 2019
S. Berndt-Ersöz, 2006
C. H. E. Haspels, 2009
H. Sivas, 2012
Ben Claasz Coockson, 2016, 2018, 2020, 2021
Tayfun Bilgin, 2017, 2020
Ertuğrul Anıl, 2020
Bora Bilgin, 2020
Reha Özer, 2020