Yerleşim, Frigler tarafından MÖ 7. yüzyılda Yozgat’ın Sorgun ilçesine bağlı Şahmuratlı köyünün kuzeybatısındaki Kerkenes Dağı üzerinde kurulmuştur. İlk yüzey araştırmaları 1993’te başlamış, 2001 ile 2012 yılları arasında Geoffrey D. Summers yönetiminde kazı ve araştırmalar yürütülmüştür. Son yıllarda ise Güney Florida Üniversitesi’nden bir ekip tarafından daha ileri araştırmalar sürdürülmektedir. Yaklaşık 7 kilometre uzunluğundaki kent surları, 2,5 kilometrekarelik bir yerleşim alanını çevrelemektedir. Burasının, antik kaynaklarda Pteria olarak kaydedilen kent olması muhtemeldir. Aynı kaynaklar, Pteria’nın MÖ 540 civarında Lidya Kralı Kroisos tarafından Perslere karşı yürütülen sefer sırasında tamamen yok edildiğini belirtir. Kerkenes kazılarından elde edilen buluntular, kentin büyük bir yangınla yok edildiğini doğrulamaktadır. Kentin en parlak döneminde en az 30 bin nüfusa sahip olduğu tahmin edilmektedir. Frig döneminden sonra kentte herhangi bir yerleşim olmamıştır.
Kapadokya Kapısı
Kapadokya Kapısı, kentin yedi kapısından biridir. Anıtsal mimari açısından en etkileyici olanıdır. Bu ad, güneydoğudaki Kapadokya bölgesine bakması nedeniyle verilmiştir.
Sfenksli Heykel Kaidesi
Kapadokya Kapısı’nın arkasında bir heykel kaidesi ortaya çıkarılmıştır. Bir çift sfenks kabartması bulunan blok 1,8 metre uzunluğunda ve yaklaşık 2 ton ağırlığındadır. Heykel kaidesinin üzerindeki zıvana deliğinde, bir zamanlar üzerinde duran heykelden kopmuş olması gereken beyaz bir taş parçası hâlâ durmaktadır.
İdol 1
Kapadokya Kapısı’nın iç avlusunda bulunan bir Frig idolü çok sayıda parçadan yeniden oluşturulmuştur. Yarı ikonik biçimindeki bu stel, bir zamanlar basamaklı bir anıtı taçlandırıyordu. Yangın ve üstteki taş duvarın çökmesi nedeniyle stel ve basamaklar oldukça zarar görmüştür. Yeniden oluşturulan idol günümüzde Yozgat Müzesi’ndedir. Müzede idolün her iki yanında sergilenen sütun kaideleri, heykel parçalarıyla aynı yerde bulunmuştur.
İdol 2
Kapadokya Kapısı yakınındaki saray kompleksi olarak tanımlanan yapının girişinde parçalar halinde bulunan birçok Frig idollerinden biri yeniden oluşturulmuş ve Yozgat Müzesi’nde sergilenmektedir.
Heykel
Saray kompleksinin girişinde parçalar halinde bir heykel bulunmuştur. Kimi temsil ettiği açık değildir.
Yazıtlı Anıt
Heykel parçalarıyla aynı yerde, Eski Frig yazıtlı (K-01) bir anıta ait çeşitli parçalar bulunmuştur. Çizim, anıtın yaklaşık tasarımını göstermektedir. G. Summers, bu anıtın aynı yerde bulunan heykelin kaidesi olabileceğini öne sürmektedir.
Kaynaklar:
Draycott, C. M., G. D. Summers, C. Brixhe. 2008. Kerkenes Special Studies 1: Sculpture and Inscriptions from the Monumental Entrance to the Palatial Complex at Kerkenes Dağ, Turkey, Oriental Institute Publications 135, Chicago.
Summers, G. D. 2006. “Phrygian Expansion to the East: Evidence of Cult from Kerkenes Dağ,” Baghdader Mitteilungen 37, 647–658.
Summers, G. D. ve F. Summers. 2012. “Kerkenes Dağ,” Phrygians, In the Land of Midas, In the Shadow of Monuments, ed. T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, 162–183, İstanbul.
Summers, G. D. (ed.). 2021. Excavations at the Cappadocia Gate: Kerkenes Final Reports 1, Oriental Institute Press 145.
Summers, G. D. (ed.). 2022. Excavations at the Palatial Complex: Kerkenes Final Reports 2, Oriental Institute Press 145.
Görseller:
Yozgat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Kerkenes Project (kerkenes.metu.edu.tr), 2010–2011
C. M. Draycott et al., 2008
Bora Bilgin, 2021
Tayfun Bilgin, 2021
Reha Özer, 2021
G. D. Summers, 2021, 2022