Eskişehir’in Mihalıççık ilçesine bağlı Dümrek köyünün 1 km doğusunda yer alan Kalebaşı olarak bilinen alanda bir düzine kaya altarı tespit edilmiştir. Alan, batıdan doğuya doğru Sakarya Nehri yönünde uzanan yüksek ve kayalık bir plato üzerinde bulunmaktadır. Anıtlar birbirine yakın mesafelerde yapılmıştır. Bu altarların dışında plato üzerinde başka kaya anıtı bulunmamaktadır.
Gordion’un yaklaşık 23 km kuzeybatısında yer alan bu alanda bir Frig yerleşimi tespit edilememiştir. Bu nedenle buranın çoğunlukla kutsal bir kült alanı olarak kullanıldığı düşünülmektedir. MÖ 9. veya 8. yüzyıla tarihlenen bu altarlar, Midas Kenti’ndekilerle birlikte en erken Frig anıtları arasında yer almaktadır.
Altar 1 (Berndt-Ersöz No: 101; Tüfekçi-Sivas No: 1; Tamsü Kat. No: 27)
Plato üzerine batıdan çıkan yolun sol tarafındaki ilk anıttır. Stilize bir idole ve 5 basamağa sahiptir. Stilize idol 70 cm yüksekliğindedir ve her iki yanında çeyrek daire biçimli iki diskle desteklenmiştir. Bunların önünde kolçak biçimli uzantılar da bulunmaktadır; bu nedenle birçok araştırmacının belirttiği gibi gerçekten bir tahtı andırmaktadır. Bu anıt, 2010’lu yıllarda defineciler tarafından tamamen tahrip edilmiştir.
Altar 2 (Berndt-Ersöz No: 102; Tüfekçi-Sivas No:2; Tamsü Kat. No: 28)
Altar 1’in yaklaşık 200 m kuzeydoğusunda yer almaktadır. Stilize bir idol ve 3 basamağa sahiptir. İdolün yüksekliği 26 cm’dir.
Altar 3 (Berndt-Ersöz No: 103; Tüfekçi-Sivas No: 3; Tamsü Kat. No: 29)
Altar 1’in yaklaşık 230 m kuzeydoğusunda bulunmaktadır. 4 basamağa sahiptir, ancak idol bulunmamaktadır. Basamaklar yoğun biçimde aşınmış ve erozyona uğramıştır.
Altar 4 (Berndt-Ersöz No: 107; Tüfekçi-Sivas No: 4; Tamsü Kat. No: 30)
Altar 1’in yaklaşık 370 m kuzeydoğusunda yer alır ve stilize bir idol ile 3 basamağa sahiptir. İlk basamak aşınmıştır.
Altar 5 (Berndt-Ersöz No: 106; Tüfekçi-Sivas No: 5; Tamsü Kat. No: 31)
Altar 1’in yaklaşık 370 m doğu-kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Stilize bir idol ve tek bir basamağa sahiptir. Bu tek basamak aynı zamanda idolün önünde bir platform görevi görmektedir. 42 cm yüksekliğindeki idolün her iki yanında çeyrek daire biçimli uzantılar bulunmaktadır.
Altar 6 (Berndt-Ersöz No: 105; Tüfekçi-Sivas No: 6; Tamsü Kat. No: 32)
Altar 1’in yaklaşık 200 m doğusunda yer almaktadır. Stilize bir idol ve 3 basamağa sahiptir. En üst basamakta iki kolçak benzeri uzantı bulunmaktadır. Basamaklar oldukça aşınmıştır. Yalnızca ilk basamağın izi görülebilmektedir.
Altar 7 (Berndt-Ersöz No: 104; Tüfekçi-Sivas No: 7; Tamsü Kat. No: 33)
Altar 1’in yaklaşık 250 m doğu-kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Stilize bir idol ve 3 basamağa sahiptir. 35 cm yüksekliğindeki idolün her iki yanında kolçak biçimli uzantılar yer almaktadır. Anıt kısmen toprağa gömülüdür.
Altar 8 (Tamsü Kat. No: 34)
Altar 1’in yaklaşık 230 m doğu-kuzeydoğusunda ve Altar 4’ün 25 m güneyinde yer almaktadır. Stilize bir idol ve 3 basamağa sahiptir. İdolün her iki yanında çeyrek daire biçimli küçük uzantılar bulunmaktadır. İlk basamak aşınmıştır.
Altar 9 (Tamsü Kat. No: 35)
Altar 1’in yaklaşık 180 m doğu-kuzeydoğusunda yer almaktadır. 5 basamaklı stilize bir idole sahiptir. En üst basamak idolün önünde bir platform oluşturmaktadır. Altarın solunda, aynı kaya kütlesi üzerinde bir libasyon çukuru bulunmaktadır.
Altar 10 (Tamsü Kat. No: 36)
Altar 1’in yaklaşık 180 m doğu-kuzeydoğusunda ve Altar 9’un 30 m kuzeyinde bulunmaktadır. Stilize bir idol ve tek bir basamağa sahiptir. İdolün önündeki üst basamak üzerinde iki kolçak benzeri uzantı bulunmaktadır.
Altar 11 (Tamsü Kat. No: 37)
Altar 1’in yaklaşık 270 m doğusunda yer almaktadır. Stilize bir idol ve tek bir basamağa sahiptir. İdol, kayanın arka duvarına kabartma olarak işlenmiştir.
Altar 12 (Tamsü Kat. No: 38)
Altar 1’in yaklaşık 500 m kuzeydoğusunda, kalenin güney yamacında yer almaktadır. Stilize bir idol ve 3 basamağa sahiptir. İdolün her iki yanında kolçak benzeri uzantılar bulunmaktadır.
Kaynaklar:
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock-Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Berndt-Ersöz, S. 2009. “Sacred Space in iron age Phrygia,” Sacred Landscapes in Anatolia and Neighboring Regions (BAR S2034), Oxford, 11–19.
Tamsü, R. 2004. Phryg Kaya Altarları, (Eskişehir- Afyon-Kütahya İlleri Yüzey Araştırması Işığında), Unpublished MA thesis, Anadolu Ün,versitesi, Eskişehir.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Tüfekçi-Sivas, T. ve H. Sivas. 2003. “Eskişehir, Kütahya, Afyonkarahisar illeri yüzey araştırması arkeolojik envanter raporu,” TÜBA-TÜKSEK Kültür envanteri dergisi/Journal of cultural inventory 1, 2003, 2–32.
Görseller:
Penn.museum
T. Tüfekçi-Sivas, 1999
T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, 2003
R. Tamsü, 2004
S. Berndt-Ersöz, 2009
Ertuğrul Anıl, 2021
Bora Bilgin, 2021
Tayfun Bilgin, 2021
Reha Özer, 2021