Aslankaya, Afyonkarahisar’ın İhsaniye ilçesine bağlı Döğer beldesinin 4 km güneydoğusunda yer alan büyük bir Frig kaya fasadıdır. Döğer–Üçlerkayası yolunun batısında, Küçük Kapıkaya Anıtı’nın yaklaşık 1,3 km doğusunda bulunan tek bir kaya kütlesi üzerine inşa edilmiştir. Anıt, 1884 yılında W. M. Ramsay tarafından keşfedilmiştir. Sivri kaya bloğunun yan yüzleri kesilerek düzeltilmiştir.
Anıt adını, kayanın sağ tarafında arka ayakları üzerinde yükselmiş ve öne doğru bakan bir aslan kabartmasından almaktadır. Sol tarafta ise aslandan çok daha küçük boyutlu dört ayaklı bir hayvan betimlenmiştir. Tahribat nedeniyle bu hayvanın kimliği kesin olarak belirlenememekte; farklı araştırmacılar tarafından aslan, griffon veya sfenks olarak tanımlanmaktadır.
Alınlıktaki orta dikmenin iki yanında simetrik olarak yerleştirilmiş kanatlı iki sfenks betimlenmiştir. Ana kiriş üzerinde bir Eski Frigce yazıt (W-03) bulunmaktadır. Yazıt, yüzey aşınması nedeniyle güçlükle okunabilmektedir.
Çatının altındaki ana fasad geometrik bezemelerle süslenmiştir. Nişin sağ ve sol yan duvarlarında, iki açık kapı kanadı görünümü veren kapı kabartmaları yer almaktadır. Kapı söveleri ile sağ kanattaki sürgü, bunların ahşap kapılar örnek alınarak tasarlandığını göstermektedir. Nişin ortasında yer alan yüksek kabartmalı heykel, büyük olasılıkla ana tanrıça Matar’ı betimlemektedir. Ana tanrıçanın her iki yanında birer aslan kabartması bulunmaktadır.
Tüf kayaya işlenmiş kabartmalar, anıtın alt bölümündeki kumtaşı tabakasında sona ermektedir. Tüften daha yumuşak ve daha az dayanıklı olan bu tabaka zamanla aşınmış ve anıtın altında yatay bir oyuk oluşmasına neden olmuştur. Günümüzde anıt, zeminden itibaren yaklaşık 3 m yüksekliğinde kalmaktadır. Haspels’e göre anıtın alt bölümü tamamlanmadan bırakılmıştır. Tüfekçi-Sivas ise aşınan kumtaşı tabakasının önünde, özgün hâlinde anıta ulaşan bir merdiven düzenlemesinin olabileceğini önermektedir.
Aslankaya, özgün kapı tasarımı ve zengin kabartma programıyla Frig kaya fasadları arasında özel bir yere sahiptir. Ne yazık ki definecilerin verdiği tahribat, doğal aşınmanın yol açtığı zarardan çok daha fazladır. Ana tanrıça kabartması, niş çerçevesinin sağ bölümü ve fasad duvarının bir kısmı dinamit kullanılarak tahrip edilmiştir.
Anıt, MÖ 6. yüzyılın ortalarına tarihlenmektedir.
Kaynaklar:
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock–Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Haspels, C. H. E. 1971. The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments, Princeton.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Görseller:
John Henry Haynes, 1887
C. H. E. Haspels, 1971
Ben Claasz Coockson, 1993
Ertuğrul Anıl, 2017
Bora Bilgin, 2020
Tayfun Bilgin, 2020