Areyastis Anıtı, Yazılıkaya köyünün 1,7 km kuzeyinde, Yazılıkaya ile Çukurca arasındaki yolun yaklaşık 130 m uzağında bulunan kayalıklardan biri üzerinde yer alan büyük bir Frig kaya fasadıdır. Yolun doğu tarafında ise düz tepeli kaya platoları üzerinde Frig kaleleri olan Gökgöz Kale ve Pişmiş Kale bulunmaktadır.
Anıtın adı, üzerinde yer alan Frigce yazıtta geçen “Areyastin” kelimesinden verilmiştir. (Kelimenin yalın hâli Areyastis’tir. Bunun ana tanrıça Matar için kullanılan bir sıfat olduğu düşünülmektedir. Bazı araştırmacılar ise Arezastis okumasını benimsemiştir.) Yerel olarak Küçük Yazılıkaya veya Hasanbey Kayası olarak da bilinmektedir.
Frig anıtsal kaya fasadları arasında en iyi korunmuş örnektir. İlk olarak 1826 yılında L. de Laborde tarafından fark edilmiş olmakla birlikte, anıtın ayrıntılı bir tanımını yapan ve gravürünü hazırlayan kişi 1834 yılında Texier olmuştur.
Anıt 5,50 m yüksekliğinde ve 4,20 m genişliğindedir. Çatısı, iki yarım daire biçimli akroterion ile sonlanan üçgen bir alınlığa sahiptir. Alınlık ortasındaki dikmenin (king post) her iki yanında dikdörtgen çerçeveli kabartmalar bulunmaktadır. Neredeyse kare biçimli fasad duvarı, iki kabartmalı çerçeveyle çevrelenmiştir. Çerçeveler, düzenli aralıklarla yerleştirilmiş kare panellerden oluşan bir dizi bezemeyle süslenmiştir.
Nişi alt bölümde konumlandıran klasik fasad mimarisinin aksine, burada üst çerçevenin hemen altında küçük bir niş bulunmaktadır. Klasik bir nişin bulunmaması ve fasadın sol tarafında bezeme olmaması, bu anıtın tamamlanmadan bırakılmış olduğunu düşündürmektedir.
Anıt üzerinde üç adet Eski Frigce yazıt (W-01) bulunmaktadır. Anıt yaklaşık olarak MÖ 550 yılına tarihlenmektedir.
Kaynaklar:
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock–Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Texier, C. 1839. Description de l´Asie mineure, Premier Volume, Paris.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Görseller:
C. Texier, 1839
John Henry Haynes, 1887
Guillaume Berggren, 1889
Bora Bilgin, 2020
Tayfun Bilgin, 2020