Eskişehir’in Karaalan köyünün 1,5 km batısında, Porsuk Çayı’na hâkim kayalık tepe üzerinde yer alan Frig yerleşimi Keskaya’da (Çatalkaya) iki küçük fasad ve bir idol bulunmaktadır. Adını bölgedeki kaya kütlesinin yukarıdan bir oluk gibi kesilmiş olmasından almaktadır.
İlk anıt, 1931 yılında C. W. Cox ve A. Cameron tarafından bölgede yapılan araştırmalar sırasında keşfedilmiştir. Kaya platformunun doğu kenarındaki Sivri Kaya (veya Uzun Kaya) adlı kaya kütlesinin kuzeydoğuya bakan yüzüne kazınmıştır. Karaalan-Uluçayır köy yolu hemen önünden geçer. Doğal koşullar ve define avcıları nedeniyle ağır hasar görmüştür. Niş bölümü, fasadın giriş kapısı gibi oyulmuştur. Niş içinde okunaksız yazıt izleri bulunur, ancak bunların anıtla çağdaş mı yoksa daha sonraki bir döneme mi ait olduğu belirsizdir.
İkinci anıt, birincinin yaklaşık 500 m kuzeydoğusunda, yolun karşı tarafındaki kaya kütlelerinden birinin doğuya bakan yüzünde yer alır. 1995 yılında Tüfekçi-Sivas tarafından yürütülen araştırmalar sırasında keşfedilmiştir. Anıt genel olarak yoğun aşınmıştır ve nişteki tanrıça figürü define avcıları tarafından tahrip edilmiştir. Her iki fasadın da Geç Frig (MÖ 550-300) dönemine ait olduğu tahmin edilmektedir.
İlk fasadın yaklaşık 400 m güneyinde tek bir idol bulunmaktadır. Sivri Kaya’nın yaklaşık 200 m kuzey-kuzeydoğusunda E. Haspels tarafından bir niş anıtı rapor edilmiştir, ancak günümüzde görünür değildir. Bölgedeki taş ocağı faaliyetleri nedeniyle nişin, aynı bölgede bulunan bir Frig kaya mezarı ile birlikte tamamen tahrip olduğu tahmin edilmektedir.
Keskaya
Fasad 1
Fasad 2
Niş
İdol
Kaynaklar:
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock–Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Haspels, C. H. E. 1971. The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments, Princeton.
Haspels, C. H. E. 2009. I am the Last of the Travellers, Midas City Excavation and Surveys in the Highlands of Phrygia, (Ed. D. Berndt with contributions by H. Çambel), İstanbul.
Tamsü-Polat, R. 2022. “İdollerin Frig Kültüründeki Kimliğine Dair Bir Analiz,” Art-Sanat 17, 451–473.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Tüfekçi-Sivas, T. ve H. Sivas. 2003. “Eskişehir, Kütahya, Afyonkarahisar illeri yüzey araştırması arkeolojik envanter raporu,” TÜBA-TÜKSEK Kültür envanteri dergisi/Journal of cultural inventory 1, 2003, 2–32.
Görseller:
C. H. E. Haspels, 1971
T. Tüfekçi-Sivas, 1999
T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, 2003
C. H. E. Haspels, 2009
Bora Bilgin, 2020
Tayfun Bilgin, 2020
R. Tamsü-Polat, 2022