Göynüş Vadisi’ne güneydoğuda paralel olarak uzanır. Vadide keşfedilmiş iki Frig kaya anıtı bulunur: büyük bir şaft anıtı ve bir niş.
Değirmen Yeri Anıtı
Bu anıt maalesef artık mevcut değildir. 1950 yılında Haspels tarafından Afyonkarahisar ili Kayıhan kasabasındaki Karababa Vadisi’nde keşfedilmiştir. Haspels, Karababa Tekkesi’nin hemen güneyinde, Değirmen Yeri olarak adlandırılan mevkide, zemin üzerinde anıtsal süslemeli iki kaya bloğu tespit etmiştir. Anıtın çevresi temizlenmiş ve kazılmıştır. Haspels’in tüm çizim ve fotoğrafları bu döneme aittir. Bölgeye yapılan sonraki ziyaretlerde anıtın yeri bulunamamıştır. Haspels’in ifadelerinden, o dönemde yapımına başlanan Afyon-Eskişehir karayolunun anıtın üzerinden geçtiği anlaşılmaktadır. Günümüzde bu yol, Karababa Tekkesi’nin hemen yanından geçmektedir. Anıtın yolun altında kaldığına veya yol çalışmaları sırasında tahrip edildiğine inanılmaktadır.
Anıt, Haspels tarafından keşfedildiğinde bile ağır hasar görmüştü. Mimari olarak, Maltaş, Deliklitaş, Bahşayiş gibi büyük bir kuyulu fasaddır. Ancak, diğer Frig anıtlarından farklı olarak, dört tarafını çevreleyen benzersiz bir çerçeveli avluya sahipti.
Geometrik desenler, fasadın yanı sıra avlu duvarlarının iç ve dış yüzeylerini de süslüyordu. Fasaddaki niş, avlu zemininden yarım metre yüksekliktedir. Niş duvarının arka tarafında, onu şafta bağlayan 35 cm genişliğinde bir delik bulunur. Nişin üst kısmının sağında ve solunda, yine şafta açılan 8 cm genişliğinde kare şeklinde iki küçük delik orijinal görünmektedir. Merkezdeki deliğin de başlangıçta küçük olduğu ancak define avcıları tarafından genişletildiği tahmin edilmektedir. Bu anıt, araştırmacıları diğer şaft anıtlarında da orijinal deliklerin çok daha küçük olduğu ve daha sonraki dönemlerde define avcıları tarafından genişletildiği sonucuna götürmüştür. Berndt-Ersöz (1998), bu şaft anıtlarının, şafta saklanan ve küçük deliklerden tanrı adına konuşan rahipler tarafından kehanet amacıyla kullanılmış olabileceğini öne sürmektedir.
Avlu duvarlarındaki yuvalar, avlunun çatısını örten ahşap bir yapı için kullanılmış olabilir. Avlunun ana girişi, fasada bakan ön duvardadır. Ancak sağ ve sol duvarlarda da sırasıyla 1 m ve 36 cm genişliğinde açıklıklar bulunmaktadır. Avlu zemininde sağ duvardan sola doğru uzanan ve dışarıya devam eden geniş oluk, daha sonraki dönemlerde eklenmiş olabilir. Anıt MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir.
İdol
1886’da Ramsay tarafından keşfedilmiştir. Daha sonra 1950’de Haspels onu yeniden keşfetmiş ve bir idol olarak sınıflandırmıştır. Karababa Vadisi’nin kuzey ucunda, Afyon-Seyitgazi karayolunun birkaç yüz metre doğusunda yer almaktaydı. Kabartmanın oyulduğu sivri, konik şekilli kaya, 1993 yılında define avcıları tarafından tahrip edilmiştir. D. Berndt 1997’de bölgeyi ziyaret ettiğinde, kabartma kayadan kopan bir parça üzerinde hâlâ görülebiliyordu. Sonraki yıllarda kabartma tamamen kaybolmuştur. D. Berndt, kabartmanın çoğunlukla nişler içinde betimlenen Kybele imgelerine benzerliğini vurgulamaktadır. Berndt-Ersöz bunu bir niş olarak sınıflandırmakla birlikte, yalnızca 4 cm derinliğinde olduğu için bir nişten çok bir kabartmaya benzediğini de belirtir. Tahrip edilmeden önce bile oldukça aşınmış ve erozyona uğramıştı.
Avdalaz (veya Avdılas) Kale
Karababa Vadisi’nin 2,5 km doğusunda ve bir zamanlar Frig yerleşimi olan Ayazini kasabasının 1,5 km kuzeyinde yer alır. Avdalaz Kale, çok katlı çok sayıda odaya ve sarnıçlara sahip, izole bir kaya kütlesi üzerine inşa edilmiş bir Frig kalesidir. Kayaya oyulmuş yaşam alanlarının neredeyse tamamı Bizans dönemine aittir. Frig döneminde, hem Karababa hem de Ayazini vadilerini kontrol ettiği ve Frig yaylasının en güneydeki kalesi olduğu için stratejik öneme sahip olmalıydı.
Kaynaklar:
Berndt, D. 1997. D. “Das Relief im Karababa-Tal,” MDOG 129, 143–151.
Berndt-Ersöz, S. 1998. “Phrygian Rock-Cut Cult Façades: A Study of the Function of the So-Called Shaft Monuments,” Anatolian Studies 48, 87–112.
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock-Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Haspels, C. H. E. 1971. The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments, Princeton.
Haspels, C. H. E. 2009. I am the Last of the Travellers, Midas City Excavation and Surveys in the Highlands of Phrygia, Ed. D. Berndt with contributions by H. Çambel, İstanbul.
Ramsay, W. M. 1888. A Study of Phrygian Art I, Journal of Hellenic Studies 9. 350–382.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Görseller:
C. H. E. Haspels, 1971
C. H. E. Haspels, 2009
D. Berndt, 1997
T. Tüfekçi-Sivas, 1999