Frig Krallığı’nın başkenti Gordion, Ankara’nın 94 km batısında, Polatlı’nın 29 km kuzeybatısında, Yassıhöyük köyünün yanında yer almaktadır. Kazılardan elde edilen bulgular, Gordion’da Frig Dönemi’nden önce Erken Tunç Çağı’ndan itibaren bir yerleşimin bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte kent, MÖ 9. yüzyılda Friglerin başkenti olarak en büyük gelişimini göstermiş, Frig Dönemi’nden sonra da yerleşim MS 14. yüzyıla kadar kesintisiz biçimde devam etmiştir.
Yaklaşık 13,5 hektarlık bir alanı kaplayan Gordion Höyüğü, Sakarya (Sangarios) Nehri’nin hemen kıyısında yer almaktadır. Höyük ilk kez 1900 yılında Gustav ve Alfred Körte kardeşler tarafından keşfedilip araştırılmış, 1950 yılından itibaren ise Rodney Young, Keith DeVries, Mary Voigt, Kenneth Sams ve günümüzde Brian Rose tarafından kazılar neredeyse kesintisiz olarak sürdürülmüştür.
Gordion, burada gerçekleştirilen kazılar sayesinde Eski Frigce yazıtlar açısından da en zengin buluntu topluluğunu vermiştir (bkz. Gordion Yazıtları). Buluntular günümüzde Gordion, İstanbul ve Ankara’daki müzelerde sergilenmektedir.
MM Tümülüsü
Tümülüsler, Friglerin gömü geleneklerinden biridir. Ancak sayılarının sınırlı olması, bu geleneğin yalnızca kraliyet ailesi ile toplumun üst düzey kişilerine özgü olduğunu düşündürmektedir. Gordion çevresinde, büyük çoğunluğu Frig Dönemi’ne ait olan 120’den fazla mezar höyüğü ya da tümülüs bulunmaktadır. Bunlardan bugüne kadar yalnızca 44’ü kazılmıştır.
Bunların en önemlisi kuşkusuz, diğer tüm tümülüslere hâkim konumda bulunan 53 m yüksekliğindeki MM Tümülüsü’dür. Özgün yüksekliğinin yaklaşık 70 m olduğu tahmin edilmektedir. Günümüzde 300 m olan çapının ise başlangıçta yaklaşık 250 m olduğu düşünülmektedir. MM Tümülüsü’nden yaklaşık 200 yıl sonra inşa edilen Lidya Kralı Alyattes Tümülüsü’nden sonra Anadolu’nun ikinci büyük tümülüsüdür.
MM Tümülüsü’nü önemli kılan yalnızca büyüklüğü değil, günümüze yağmalanmadan ve büyük ölçüde zarar görmeden ulaşmış olmasıdır. Tümülüsün önemli bir Frig kralı için inşa edildiği düşünülmektedir. Nitekim Friglerin en ünlü kralı Midas’a atfen Midas Mound (Midas Höyüğü) adının kısaltması olan MM adı verilmiştir. Ancak son tarihlendirme çalışmaları, tümülüsün MÖ 740 yılında inşa edildiğini göstermektedir; bu tarih Büyük Kral Midas için erken kabul edilmektedir. Bu nedenle araştırmacılar, MM Tümülüsü’nde gömülü kişinin Midas’ın babası olduğunu ileri sürmektedir.
Tümülüs ilk kez 1957 yılında Amerikalı arkeolog Rodney S. Young ve ekibi tarafından kazılmıştır. En erken Frig tümülüslerinde olduğu gibi, burada da taş moloz yığınıyla örtülmüş ahşap bir mezar odası bulunmaktadır. Bunun üzeri ise tümülüsü oluşturacak şekilde kalın bir kil ve toprak tabakasıyla kapatılmıştır. Mezar odasından ele geçen buluntuların büyük bölümü günümüzde Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenmektedir.
Kaynaklar:
Liebhart, R.F. 2012. “Phrygian Tomb Architecture: Some Observations on the 50th Anniversary of the Excavations of Tumulus MM,” The Archaeology of Phrygian Gordion, Royal City of Midas, ed. C.B. Rose ve G. Darbyshire, Philadelphia, 128-147.
Liebhart R. F., G. Darbyshire, E. Erder ve B. Marsh. 2016. “A Fresh Look at the Tumuli of Gordion,” Tumulus as Sema: Space, Politics, Culture and Religion in the First Millenium BCE, ed. U. Kelp ve O. Henry, Berlin, 627-636.
Liebhart, R.F. ve L. Stephens. 2016. “Tumulus MM: Fit for a King,” The Golden Age of King Midas: Exhibition Catalogue, ed. C.B. Rose ve G. Darbyshire, Philadelphia, 28-39.
McGovern, P.E. 2000. “The Funerary Banquet of King Midas,” Expedition 42.1 21-29.
Roller, L. E. 2012. “Phrygian Religion and Cult Practice,” Phrygians, In the Land of Midas, In the Shadow of Monuments, ed. T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, İstanbul.
Sams, G. K. 2007. “Gordion and the Phrygians,” The Mysterious Civilization of the Phrygians, ed. T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, İstanbul.
Sams, G. K. 2012. “Gordion, the Capital City of the Phrygians and its Buildings,” Phrygians, In the Land of Midas, In the Shadow of Monuments, ed. T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, İstanbul.
Sams, G. K. 2012. “Phrygian Tumuli,” Phrygians, In the Land of Midas, In the Shadow of Monuments, ed. T. Tüfekçi-Sivas ve H. Sivas, İstanbul, 244-257.
Simpson, E. 1983. “Reconstructing An Ancient Table: The ‘Pagoda’ Table from Tumulus MM at Gordion,” Expedition 25, no:4 11-26.
Simpson, E. 1990. “Midas’ Bed and A Royal Phrygian Funeral,” Journal of Field Archaeology 17, 69-87.
Simpson, E. ve K. Spirydowicz. 1999. “Gordion Wooden Furniture: The Study, Conservation, and Reconstruction of the Furniture and Wooden Objects from Gordion,” 1981–1998, Ankara.
Young, R. S. 1965. “Early Mosaics at Gordion,” Expedition 7, no:3 4-13.
Young, R. S. 1981. “Three Great Early Tumuli, The Gordion Excavation Final Reports,” Vol 1. Philadelphia.
Görseller:
Penn Museum Gordion Archive
R. S. Young, 1981
E. Simpson, 1990
E. Simpson ve K. Spirydowicz, 1999
P. E. McGovern, 2000
R. Liebhart, 2012
L. E. Roller, 2012
G. K. Sams, 2012
Livius.org, 2014
R. Liebhart et al., 2016
R. Liebhart ve L. Stephens, 2016
Carole Raddato, 2016
Bora Bilgin, 2017, 2020, 2021