Afyonkarahisar’ın 40 km kuzeyinde ve Göynüş Vadisi’nin 10 km kuzeybatısında yer alan Döğer Vadisi, Frigler tarafından yoğun biçimde kullanılmış bir yerleşim bölgesidir. Vadinin çevresinde çok sayıda Frig kalesinin yanı sıra Aslankaya, Burmeç, Büyük Kapıkaya ve Küçük Kapıkaya gibi anıtsal Frig fasadları bulunmaktadır. Anıtların büyük çoğunluğu vadinin doğusunda, Emre Gölü çevresinde yer almaktadır.
Döğer Asar Kale – Fasad ve Niş
Döğer Asar Kale, Döğer beldesinin 3 km kuzeydoğusunda yer alan bir Frig kalesidir. Bu yüksek plato üzerindeki kayalara oyulmuş görülebilir kalıntıların büyük bölümü Bizans Dönemi’ne aittir. Kalenin güney yamaçlarında geniş bir alana yayılmış büyük ve küçük kaya kütleleri bulunmaktadır.
Kalenin yaklaşık 80 m güneydoğusunda yer alan kayalardan birinin üzerinde küçük bir fasad bulunmaktadır. Kavisli yan duvarları ve dik çatısıyla Deliklitaş Anıtı‘nın küçük bir kopyasını andırmaktadır. Nişi boştur. Fasada ulaşan üç basamak bulunmaktadır.
Bu anıtın yaklaşık 25–50 m güney-güneybatısında oyulmuş iki kaya bloğu (haritada A ve B ile gösterilmiştir) daha yer almaktadır. Haspels bunları heykel kaidesi olarak tanımlamaktadır. En güneydeki blok, Berndt-Ersöz tarafından çatısız bir niş olarak değerlendirilmiştir. Diğer blok ise G. de Francovich tarafından basamaklı bir altar olarak sınıflandırılmıştır.
Üçlerkayası
Üçlerkayası (eski adıyla Leğen) köyünün kuzeydoğusundaki tepenin güney ucunda yer alan küçük bir Frig kalesidir. Kayalara oyulmuş odalar, silolar ve sarnıçlar gibi yapılar bulunmaktadır.
Kırkmerdiven Kale
Kalenin kayalık kalıntıları, Emre Gölü’nün güney kıyısındaki Yunus Emre Tekkesi’nin karşısında yer almaktadır. Orta bölümü tahrip olmuştur, kuzeyde iki ve güneyde iki olmak üzere toplam dört ayrı bölüm günümüze ulaşmıştır. Kale Bizans Dönemi’nde de kullanılmaya devam etmiştir.
Nallıkaya: Bir Kale ve Kaybolan Bir Altar
Nallıkaya Kalesi, Emre Gölü ovasına hâkim bir konumda, Kırkmerdiven Kale’nin yaklaşık 3 km kuzeyinde yer almaktadır. Küçük yapının daha çok bir gözetleme kulesi ya da karakol olarak kullanılmış olabileceği düşünülmektedir. Haspels, Nallıkaya’nın güney yamacında, üzerinde tek bir idol bulunan küçük ve oldukça aşınmış basamaklı bir altardan söz etmesine karşın, günümüzde bu anıta ait herhangi bir iz görülememektedir.
Kaynaklar:
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock–Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
de Francovich, G. 1990. Santuari e Tombe Rupestri dell’Antica Frigia, e un’indagine sulle tombe della Licia, Roma.
Haspels, C. H. E. 1971. The Highlands of Phrygia. Sites and Monuments, Princeton.
Haspels, C. H. E. 2009. I am the Last of the Travellers, Midas City Excavation and Surveys in the Highlands of Phrygia, (ed. D. Berndt with contributions by H. Çambel), İstanbul.
Tüfekçi-Sivas, T. 1999. Eskişehir-Afyonkarahisar- Kütahya İl Sınırları İçindeki Phryg Kaya Anıtları, Anadolu Üniversitesi Yayınları No:1156, Eskişehir.
Görseller:
C. H. E. Haspels, 1971
C. H. E. Haspels, 2009
Üçlerkayası Köyü Frig Vadisi
Bora Bilgin, 2020
Ertuğrul Anıl, 2020, 2021
Tayfun Bilgin, 2020, 2021