MÖ 2. yüzyılda yaşamış olan antik yazar Pausanias, Ankara kentinin Frig Kralı Midas tarafından kurulduğunu belirtmektedir. Burada adı geçen Midas’ın kimliği tartışmalı olmakla birlikte, Ankara’da gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalar kentin Frig Dönemi’nde kurulduğunu desteklemektedir. Tümülüs sayısı bakımından Ankara, Gordion’dan sonra ikinci büyük Frig yerleşimidir. Bu nedenle, Friglerin en önemli kentlerinden biri olduğu anlaşılmaktadır. Bu sayfada tanıtılan ortostat ve stellerin büyük çoğunluğu, söz konusu tümülüslerin yakın çevresinde bulunmuş olup, büyük olasılıkla tümülüslerle ilişkili yapıların bir parçasını oluşturmaktaydı. Tüm buluntular bugün Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde korunmaktadır.
Kalaba Aslanı
1860 yılında G. Perrot tarafından, Ankara’nın yaklaşık 3 km kuzeyindeki Kalaba köyünde bir çeşmede keşfedilmiştir. Kabartmalı taş blok, çeşmenin yapımında diğer eski yontma taş bloklarla birlikte yeniden kullanılmıştır.
Etimesgut Aslanı
1898 yılında J. W. Crowfoot ve J. G. Anderson tarafından, Ankara’nın 18 km batısındaki Etimesgut yakınında terk edilmiş bir köyde Geç Klasik Dönem lahit parçalarıyla birlikte bir duvarda örülmüş olarak bulunmuştur. Üst kısmında dört kenet yuvası bulunmaktadır.
Yalıncak Aslanı
1898 yılında J. G. Anderson ve J. W. Crowfoot tarafından Ankara’nın 10 km güneybatısındaki Yalıncak köyünde keşfedilmiştir. Köydeki bir çeşmede devşirme malzeme olarak kullanılmış olup, 1941 yılında çeşmeden sökülmüştür. Üst kısmında dört kenet yuvası bulunmaktadır.
Hacı Bayram (Ahi Yakup) Sfenksi
1931 yılında, eski Ankara’nın Ulus semtinde, Augustus Tapınağı’nın 200 m doğusundaki Hacı Bayram Ahi Yakup Sokağı’nda kaldırım döşeme çalışmaları sırasında keşfedilmiştir. Üst kısmında iki kenet yuvası bulunmaktadır.
AOÇ (Fidanlık) Griffonu
1931 yılında Atatürk Orman Çiftliği’nde bir sulama kanalının inşası sırasında, 1,5 m toprak altında bulunmuştur. Bu kabartmanın yakınında antik bir yol ya da taş döşeli bir alan ortaya çıkarılmıştır. Üst kısmında iki, sağ yanında ise bir kenet yuvası bulunmaktadır.
AOÇ (Fidanlık) Boğası
Bu kabartma, griffon kabartmasının bulunmasından bir yıl sonra aynı alanda keşfedilmiştir. Üst kısmında üç kenet yuvası bulunmaktadır. Kenet yuvalarından birisi soldaki başka bir bloğa bağlanmak amacıyla açılmıştır.
Küçükevler Atı
1940 yılında, günümüzdeki Anıtkabir’in batısında yer alan Ankara Küçükevler semtinde bulunmuştur. Bir evin temel kazısı sırasında ortaya çıkarılan Bizans Dönemi’ne ait bir mezarda kapak taşı olarak yeniden kullanılmıştır. Arka yüzü, muhtemelen Bizans Dönemi’nden önceki bir tarihte yeniden kullanım amacıyla düzeltilmiştir. Üst kısmında iki kenet yuvası bulunmaktadır.
Griffon (Yarım)
Bu parça, 1941 yılında Ankara Kalesi’nin batı yamacında yürütülen çevre düzenleme çalışmaları sırasında bulunmuştur. Bir griffonun arka bölümünü betimlemektedir. Üst kısmında biri tam, diğeri yarım olmak üzere iki kenet yuvası bulunmaktadır.
Bahçelievler Kybele’si
1959 yılında Anıtevler semtinde, Roma Dönemi’ne ait bir mezarın yan duvarında bulunmuştur.
Griffonlu Kybele (Etlik Kybele’si)
1968 yılında Ankara’nın Etlik semtinde yürütülen kazı çalışmaları sırasında keşfedilmiştir. Kabartma ikiye bölünmüş olup yalnızca sol yarısı korunmuştur.
Aslan (Yarım)
Atatürk Orman Çiftliği’nde bulunmuş aslan kabartmalı bir ortostattır. Yalnızca yarısı günümüze ulaşmıştır. Üst kısmındaki kenet yuvası, diğer yarının bağlanması amacıyla kullanılmış olabilir.
Griffon
1969 yılında, Atatürk Orman Çiftliği ile İstanbul Yolu’nun kesişiminde bulunan bir tümülüsün yaklaşık 500 m batısında bulunmuştur.
Ziraat Bankası (Ulus) Aslanı
Ankara Ulus’ta Ziraat Bankası binasının inşaatı sırasında bulunmuş ve adını bu yapıdan almıştır.
Karapürçekler Aslanı
Aslan kabartmalı ortostat, 2016 yılında Altındağ ilçesinin Karapürçekler Mahallesi’nde bir temel kazısı sırasında keşfedilmiştir.
Kaynaklar:
Berndt-Ersöz, S. 2006. Phrygian Rock–Cut Shrines. Structure, Function and Cult Practice, Leiden.
Buluç, S. 1986. “Ankara Kabartmaları,” IX. Türk Tarih Kongresi (I. Cilt), Türk Tarih Kurumu, 423–433.
Buluç, S. 1988. “The architectural use of the animal and Kybele reliefs found in Ankara and its vicinity,” Source: Notes in the history of art 7-3/4, 16–23.
Güterbock, H. G. ve N. Özgüç. 1946. Ankara Bedesteninde Bulunan Eti Müzesi Büyük Salonunun Kılavuzu, İstanbul
Roller, L. E. 1999. In Search of God the Mother: The Cult of Anatolian Cybele, Berkeley.
Görseller:
H. G. Güterbock ve N. Özgüç, 1946
S. Buluç, 1986, 1989
L. E. Roller, 1999
S. Berndt-Ersöz, 2006
Bora Bilgin, 2022, 2024